mail@sinoutskerke-baarsdorp.nl

Titel

heerlijke rechten

De titel van de heerlijkheden Sinoutskerke en Baarsdorp

Traditioneel wordt de enig eigenaar van de heerlijke rechten "heer van X" of "vrouwe van X" genoemd, waarbij X dan staat voor de naam van de heerlijkheid. Oorspronkelijk was dit de aanspreektitel van ridders, die in de latere middeleeuwen ook voor eigenaren van heerlijkheden werd gebruikt. Is er sprake van een gemeenschappelijk eigendom, noemen de eigenaren zich heer of vrouwe in, gevolgd door de naam van de heerlijkheid. Sinds de veertiende eeuw zijn de heerlijkheden Sinoutskerke en Baarsdorp steeds samen vererfd en verkocht, maar nimmer zijn zij formeel samengevoegd en behielden zij hun eigen schouten en schepenen.

Dit maakte het in 1925 mogelijk dat de toenmalige eigenaren van de heerlijkheden hen in delen verkochten aan verschillende kopers: de grond en het grootste deel van de heerlijke rechten aan de bekende Goesse notaris Van Dissel, de visrechten aan de gebroeders Siepman. De Amsterdamse titelhandelaarster Frederika Knufman (1877-1951) kocht de titel van Sinoutskerke voor 1000 gulden. Omgerekend naar hedendaags geld is dit circa 8000 euro. Wat zij kocht is "het recht tot het voeren van den titel van ambachtsheer van Sinoutskerke, waaraan verder geenerlij rechten tot die ambachtsheerlijkheid behoorende zijn verbonden". Mevrouw Knufman verkocht dit recht vervolgens aan de heer A.A. van Rossem (1888-1956) voor het bedrag van 4000 gulden, wat tegenwoordig gelijk staat aan 30.000 euro. Al met al een zeer lucratieve koop en verkoop, die mevrouw Knufman bepaald geen windeieren heeft gelegd.

De vraag is echter wat het verkochte 'recht tot het voeren van de titel' precies in houdt. Zoals reeds geschreven komt de titel toe aan de eigenaar van de heerlijke rechten. De titel is feitelijk een eigenaars- of functieaanduiding. Ter vergelijking: de titel 'verhuurder' komt toe aan degene die een woon- of bedrijfsruimte verhuurt. Het verkopen van het recht de titel van verhuurder te voeren, zonder overdracht van het recht voornoemde ruimte te verhuren is een onmogelijkheid. Dit geldt tevens voor het verkopen van het recht tot het voeren van de heerlijkheidstitel zonder de daaraan verbonden rechten. Daarnaast is het recht tot het voeren van de titel van Sinoutskerke niet als exclusief voor de heer van Rossem verkocht, waardoor de eigenaresse van de heerlijke rechten van Sinoutskerke zich ook "Vrouwe in Sinoutskerke" mag noemen.

Wat ze ook verkocht heeft, mevrouw Knufman heeft hier veel geld mee verdiend. Reeds eerder had zij deze truc uitgehaald, al in 1916 verkocht zij het recht tot het voeren van de titel van de heerlijkheid Lichtenberg, in 1920 verkocht zij het recht tot het voeren van de titel van de heerlijkheid Schagen en in 1924 de ambachtsheerlijkheid van Oudenhoorn. Dhr. B. Dorrestijn, voorzitter van de Heemkundige Vereniging Old Sillevold, schreef in het Verenigingsbulletin van najaar 2014 een zeer interessant artikel over de heerlijkheid Lichtenberg. Daarin beschrijft hij ook de werkwijze van mevrouw Knufman bij de verkoop van voornoemde heerlijkheid. Tegen de tijd dat de vraag naar heerlijkheidstitels door de Tweede Wereldoorlog en de daarop volgende maatschappelijke veranderingen drastisch afnam, zal mevrouw Knufman zonder twijfel een fortuin hebben verdiend.

In hetzelfde jaar dat de heer van Rossem zaken deed met mevrouw Knufman kocht hij het Slot Lebensberg (ook: Monteleone), gelegen in Zuid-Tirol, Italie. Hij liet het drastisch renoveren en bleef in Italie wonen tot hij in 1956 in Rome onverwachts kwam te overlijden. Zijn nazaten wonen nog altijd op het Slot, en noemen zich 'van Rossem van Sinoutskerke', op basis van het bovengenoemde "recht tot het voeren van den titel van ambachtsheer van Sinoutskerke".

Na 82 jaar kwamen door vererving, schenking en koop de heerlijke rechten horend bij de heerlijkheid Baarsdorp, inclusief de titel, in 2017 weer in handen van één eigenaar, mevrouw M.J. van Huykelom van de Pas. Zij is tevens eigenaar van de heerlijke rechten van de heerlijkheid Sinoutskerke. De door haar gevoerde titels zijn "Vrouwe van Baarsdorp" en "Vrouwe in Sinoutskerke", waarbij "in" duidt op het met de familie van Rossem gedeelde recht.


Naamgebruik

Ten tijde van het Ancien Régime (tot 1795) was het gebruikelijk dat de naam van een heerlijkheid werd toegevoegd aan de familienaam van de eigenaar. Op die manier zijn veel dubbele achternamen ontstaan. Sinds 1858 mag de naam van een heerlijkheid niet meer officieel aan een achternaam worden toegevoegd. Achternamen kunnen in Nederland slechts bij Koninklijk Besluit worden gewijzigd.

Niettemin komt het in de praktijk veelvuldig voor dat eigenaren van heerlijkheden informeel toch de naam van een heerlijkheid aan hun geslachtsnaam toevoegen. Dit is het geval bij de familie van Rossem van Sinoutskerke. Deze dubbele achternaam naam is niet officieel registreerd, maar past wel in een eeuwenlange traditie. In Nederland's Adelsboek en Nederland's Patriciaat worden (informele) namen met heerlijkheden vermeld, net als de titel "Heer/Vrouwe van X".