mail@sinoutskerke-baarsdorp.nl

Ambachtsheerlijkheden Sinoutskerke en Baarsdorp

Historische instellingen

Ambachtsheerlijkheden Sinoutskerke en Baarsdorp

Bovenin de Zak van Zuid-Beveland, net onder Goes, liggen de gehuchten Sinoutskerke en Baarsdorp. Ooit waren zij dorpen van betekenis, maar door terugloop van de bevolking is hun aanwezigheid vooral een herinnering aan lang vervlogen tijden. Toch zijn deze gehuchten een van de weinige plaatsen in Zeeland, waar een uit de middeleeuwen daterende instelling, de ambachtsheerlijkheid nog springlevend is. Daarmee hebben zij een buitengewoon belangwekkend historisch en rechtshistorisch kader. Hoewel elders de ambachtsheerlijkheden een uitstervend fenomeen zijn, ligt dit in Sinoutskerke en Baarsdorp dus anders. Om deze reden zijn de heerlijkheden op 11 januari 2019 opgenomen in het Netwerk Immaterieel Erfgoed

De ambachtsheerlijkheden Sinoutskerke en Baarsdorp zijn gesticht in de eerste helft van de dertiende eeuw. Het begrip (ambachts)heerlijkheid kan het best worden opgevat als de middeleeuwse voorloper van het overheidsorgaan 'gemeente. Speciek gaat het bij een heerlijkheid om het recht dat een particulier had om binnen een bepaald gebied overheidsgezag uit te oefenen. Aan dit gezag waren allerlei rechten verbonden, de zogenaamde heerlijke rechten of ambachtsgevolgen. Met de Bataafse Omwenteling van 1798 werd het particuliere recht op overheidsgezag afgeschaft en was dit voortaan het monopolie van de gemeente. De rechten die eertijds verbonden waren aan het overheidsgezag zijn echter voor een deel niet afgeschaft, waardoor zij tot op heden kunnen bestaan. Degene die eigenaar is van het geheel van deze resterende rechten wordt (ambachts)heer of vrouwe genoemd. Meestal gaat het om rechten die bijna 1000 jaar oud zijn en vaak van hoge cultureel-historische waarde zijn. Een voorbeeld is de, elders vrijwel uitgestorven, schapendrift die in Sinoutskerke en Baarsdorp nog wordt uitgeoefend.

De Stichting streeft er naar dit Zeeuws erfgoed te behouden voor toekomstige generaties. Dat een rechtsfiguur van vorm en inhoud kan en moet veranderen is bij dat streven van existentieel belang: was de ambachtsheerlijkheid vroeger het overheidsgezag in eigendom van een particulier, tegenwoordig is zij vooral een historische instelling die de inwoners van de streek blijft verbinden aan hun geschiedenis. Deze instelling bestaat uit de Stichting Familie van Huykelom van de Pas, die namens de eigenaresse van de ambachtsheerlijkheden de daaraan verbonden rechten uitoefent of doet uitoefenen.

Deze rechten, ambachtsgevolgen of heerlijke rechten genaamd, worden tegenwoordig opgevat als oude zakelijke rechten.Vandaag de dag bestaan er nog de volgende zakelijke rechten binnen het ambachtsheerlijke gebied van Sinoutskerke en Baarsdorp:

  1. - het visrecht op alle bestaande wateren;
  2. - het (laten) beweiden van andermans grond;
  3. - recht van gestoelte: het bezit van een eigen bank in de kerk (slapend sinds 1882 respectievelijk 1906);
  4. - veerrecht over openbaar water (slapend sinds 1400)

De uitoefening van bovengenoemde rechten, wat met recht een eeuwenoude traditie genoemd kan worden, vindt zo veel mogelijk plaats in interactie met de lokale bevolking. Daartoe organiseert de Stichting lezingen en culturele activiteiten, al dan niet in samenwerking met (basis)scholen. Op die manier blijft men betrokken bij de ambachtsheerlijkheden, en wordt kennis van de daaraan verbonden gebruiken overgedragen op nieuwe generaties.